1924 Anayasası’nın askeri darbelerin ve katliamların önünü açtığını kaydeden Başkanvekilleri, Komisyon’un görevinin, tam demokratik, özgürleştirici, eşitlikçi bir anlayış ortaya koymak olduğunu belirtti.
15 Temmuz akşamı gerçekleşen darbe girişiminin bastırılmasıyla birlikte çizilen çerçevenin 1924 Anayasası’nın izlerini taşıdığını kaydeden Başkanvekilleri, hazırlanan kanun tasarısının amacını şöyle özetledi:
“15 Temmuz akşamı saat 22.00 sularında gerçekleşen darbe girişimi halklarımızın, siyaset kurumlarının ve sosyal tarafların bir arada ve güçlü durması sayesinde bertaraf edilmiştir. Bertaraf edilmekle kalmamış, demokrasinin güçlendirilmesi için bir milat olarak ilan edilmiştir.
“Darbe girişimi sonrasında 1924’ten gelen yanlış ve eksik siyasal arka plan, egemenliğin dönüşümü yeniden sağlanarak mevcut devlet krizinin aşılması şeklinde çerçevelenme potansiyeline sahiptir.
“Şüphesiz ki, söz konusu krizin tarihsel, siyasal, sosyolojik, iktisadi boyutları olmakla birlikte bu krizin ileriye dönük fırsatlar yarattığını söylemek de mümkündür. Şöyle ki; hâlihazırda içinde bulunduğumuz devlet krizine yönelik dar çıkar grubu esas alınmaksızın ve iktidarı tek elde toplamak isteyen totaliter yönelimler gerçekleşmeksizin ortak akılla ve evrensel değerleri temel alan paydalarda buluşarak hem yeni bir toplumsal sözleşme olarak Anayasa yazılabilir hem de Türkiye’de kimlik, sınıf, ekoloji ekseninde eşitlikçi, özgürlükçü ve demokratik bir yaşam hüküm sürebilir.
“İşbu kanunun amacı, tarihsel çözümlemeler ve sosyolojik analizlerden yol çıkarak günümüzdeki darbe mekaniklerini ve devlet krizini tanımlamak üzerinden Demokratik Cumhuriyet’in inşasına yönelik Parlamento çatısı altında etkin çalışma gerçekleştirmektir.
“Bu kapsamda ‘Demokratik Cumhuriyetin İnşası Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Teklifi’ hazırlanmıştır.”
Demokratik Cumhuriyetin İnşası Komisyonunun kuruluşu
Meclis’te grubu bulunan siyasi parti gruplarının dörder üyeden ve bağımsız milletvekillerinden toplam iki üyeden oluşur.
Komisyon Başkanlık Divanı, Komisyon üyelerinin kendi aralarında seçeceği bir başkan iki başkanvekili, bir sözcü ve bir katipten oluşur. Komisyon başkanı ve iki başkanvekili farklı siyasi partilere mensup olmak durumundadır. Komisyon sözcüsü ve katip aynı siyasi partiye mensup olanlardan seçilemez. Komisyon Divan Başkanlığı seçimleri her altı ayda bir yenilenir.
Komisyonda salt çoğunluğun oyu ile, ülke genelinde en az 20 ilde örgütlü olan ve insan hakları alanında çalışmalarda bulunan sivil toplum kuruluşları temsilcileri ve akademisyenler, uzmanlar arasından her komisyon üyesinin önereceği bir kişi görevlendirilir.
Akil İnsanlar Danışma Gurubu kurar, yapılan çalışmalarda danışmanlık ve hizmet almak üzere alanında uzman ve akademisyen kişiler arasında her komisyon üyesinin seçeceği üç kişiden oluşur.
Komisyonun görevleri
Komisyon’un öne çıkan görevleri şu şekilde:
“Türkiye siyasi ve sosyal tarihi boyunca meydana gelen şiddet fiillerinin, sivil veya askeri darbelerin ve darbe girişimlerinin güncel tespitini yaparak günümüzü de kapsayacak şekilde geleceğe yönelik tam demokratik, özgürleştirici, eşitlikçi bir anlayış ortaya koymak.
Demokratikleşme, özgürlük ve eşitlikleri sağlama noktasında atılan adımları kamuyla paylaşmak, materyaller yayınlamak, raporlar hazırlamak.
Türkiye devletinin ve toplumunun tam demokrasi, daha fazla özgürlük ve eşitlik içerisinde yaşaması için yasal düzenlemeler önermek.
Meclis komisyonlarının ve Başkanlık Divanı’nın ileteceği kanun tasarısı ve teklifleri hakkında raporlama yapmak ve bunları tali ya da esastan görüşmek” maddeleriyle belirtildi.
Komisyonun yetkileri
Görevleriyle ilgili olarak Bakanlıklarla genel ve özel bütçeli dairelerden, tüm özel ve kamu arşivlerinden, mahalli idarelerden, muhtarlıklardan, üniversitelerden, diğer kamu kurum ve kuruluşlarından, diğer özel kuruluşlardan bilgi istemek, buralarda izne tabi olmaksızın inceleme yapmak, ilgilileri veya gerek duyduğu şahısları çağırarak bilgi alabilir.
Görev alanıyla ilgili faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum örgütleri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının çalışmalarından yararlanabilir.
Tanımlanan bu görev kapsamında hem bireysel hem de topluluk olarak başvuruları incelemek.
Komisyon, gerekli gördüğünde uygun bulacağı ulusal veya uluslararası sivil toplum örgütleri ve insan hakları kurumları ile birlikte çalışabilir, uzmanların bilgisine başvurabilir, Ankara dışına da çıkabilir.
Komisyon, Meclis’te esas veya tali komisyon olarak görev yapar.
Komisyonun çalışma usul ve esasları
Demokratik Cumhuriyetin İnşası Komisyonu’nun çalışma usul ve esaslarının öne çıkan maddeleri şu şekilde:
“Çalışmalarını bir rapor halinde Meclis’e sunar. Çalışma süresi 2 yıldır, süresi içerisinde çalışmalarını tamamlayamayan komisyon, süreyi kendi kararı ile 2 yıla kadar uzatabilir.
Komisyon’dan çıkan kanun teklif ve tasarıları Meclis Genel Kurul gündemine en geç 30 gün içerisinde alınır.
Raporlar, Genel Kurul gündemine alınır ve en geç 30 gün içinde üzerinde genel görüşüme açılır.
Komisyon gündemi, komisyon toplantısına katılan üyelerin salt çoğunluğu ile belirlenir.”
İç tüzük ve özel hükümler
Uygulanacak İçtüzük, demokratikleşme, özgürlüler ve eşitlik çalışmalarında bu kanunda düzenleme olmayan hallerde Meclis İçtüzüğü hükümleri uygulanır.
Özel hükümlerde ise Meclis’te Grubu bulana Siyasi Partilerden veya Bağımsız Milletvekillerden herhangi biri ya da daha fazlası komisyona kendi ya da parti grubunun kararı ile katılmazsa söz konusu üyelik düşer. Akil İnsanlar Danışma Grubu’nda herhangi bir nedenden ötürü toplam danışma grubu üye sayısına ulaşılamazsa, boş kalan üyelik düşer.
(imc)
