ŞANLIURFA (RHA) - Şanlıurfa'nın Bozova ilçesine bağlı Kesmetaş Mahallesi'nde, Şanlıurfa-Bozova kara yolu üzerinde Gaziantep fıstığı bahçelerinin arasında kurulan beton santrali, mahalle sakinlerinin tepkisine neden oldu. Bölge halkının başvurusu üzerine Şanlıurfa Ekoloji Koordinasyonu üyeleri, 14 Mayıs 2026 tarihinde bölgede incelemelerde bulundu.
Yapılan incelemelerde, Kesmetaş Mahallesi'ne yaklaşık 1500-2000 metre mesafede bulunan ve büyük bölümü Gaziantep fıstığı ağaçlarıyla kaplı 417 nolu parselin ifraz edilmesiyle oluşturulan 622 nolu parsel üzerinde yaklaşık 15 bin metrekarelik alanda beton santrali kurulduğu tespit edildi. İncelemelerde, tesis alanının açılması sırasında bazı Gaziantep fıstığı ağaçlarının kesildiği ve ulaşım yolu oluşturulduğu öne sürüldü.
Şanlıurfa Ekoloji Koordinasyonu tarafından yapılan açıklamada, beton santrallerinin üretim sürecinde ortaya çıkan çimento ve agrega tozlarının çevreye yayılarak hava kalitesini düşürdüğü, tarım alanları ve bitki örtüsü üzerinde olumsuz etkilere neden olduğu belirtildi. Açıklamada, özellikle Gaziantep fıstığı ağaçlarının yapraklarında biriken tozun fotosentezi engelleyebileceği ve ürün verimini olumsuz etkileyebileceği ifade edildi.
Bölgedeki tarım arazilerinin büyük bölümünün Gaziantep fıstığı bahçelerinden oluştuğuna dikkat çekilen açıklamada, beton santralinin faaliyet göstermesi halinde uzun vadede tarımsal üretim ve ekosistemin zarar görebileceği kaydedildi.
Şanlıurfa Ekoloji Koordinasyonu, Kesmetaş Mahallesi'nde kurulan beton santralinin insan sağlığı, tarım alanları ve doğal yaşam üzerindeki olası etkilerinin dikkate alınmasını isteyerek, ilgili kurumları gerekli incelemeleri yapmaya davet etti. Açıklamada ayrıca çevreyi ve tarımsal üretimi tehdit eden uygulamalara karşı mücadelelerini sürdürecekleri vurgulandı.
(FOTOĞRAFLI)
BASIN AÇIKLAMASI
04 Haziran 2026 Şanlıurfa Ekoloji Koordinasyonu
BETON SANTRALI KURULUMU VE ÇEVREYE ETKİLERİ
Şanlıurfa ili Bozova ilçesi kesmetaş köyü sakinleri Urfa ekoloji derneğine müracaat ederek köy yerleşim alanı ve Antep fıstığı bahçelerinin içinde inşa edilen beton santrali ile ilgili sorunları dile getirdiler. Bizler Urfa ekoloji koordinasyonu olarak 14.05.2026 tarihinde arkadaşlarla birlikte kesmetaş köyüne giderek beton santralinin bulunduğu alanı köylülerle birlikte sahayı inceledik. Yapılan inceleme sonucunda Bozova kesme taş mahallesine en fazla 1500-2000 metre mesafede bulunan, ve tamamı Antep fıstığı olan 417 nolu parselin toplamı (56,486 m2) olan bu parsel ifraz edilerek 622 nolu parsel özerinde (15000 m2) alanda dürt tarafı Antep fıstığı Bahçeleriyle kaplı alana beton santralinin kurulduğunu gördük. Santralin kurulduğu köyün en az yüzde doksanı 20-50 yaşlarında Antep fıstık bahçesidir. Beton santralinin kurlu olduğu alanda, Antep fıstığı ağaçları kesilerek santralle alan ve yol açıldığını gördük.
Beton santrallerinin çevreye etkileri
Beton santralleri, endüstriyel üretim kapasiteleri nedeniyle kuruldukları bölgelerde ciddi çevresel ve sağlık sorunlarına yol açabilir. Çünkü yüksek su ve hammadde tüketimi, üretim sırasındaki tozuma ve kimyasal atıkları nedeniyle hava, su, toprak ve gürültü kirliliğine yol açar. Bu etkiler insan sağlığı ve ekosistem için ciddi riskler taşır. Hazır beton üretiminde kullanılan hammaddelerin taşınması, depolanması, üretim yerine aktarılması sırasında oluşan toz emisyonları hava kirliliğine neden olmaktadır. Oluşan hava kirliliği sonucu beton santraline yakın yerleşim yerlerinde ve Çevredeki tarım arazilerine ve bitki örtüsüne uzun vadede ciddi sorunlar yaratır. Çünkü Hammaddelerin nakliyesi, depolanması ve karıştırılması sırasında havaya yoğun miktarda partikül madde (toz) salınır. Bu çimento tozları kilometrelerce uzağa taşınarak bölgenin hava kalitesini düşürür. Yakın çevredeki bitki örtüsünde toz tabakası birikerek gelişimlerini engelleyip uzun vadede bodur kalmasına ve nihayet ölmesine kadar yol açar.
Antep Fıstığı Bahçelerine ve Tarıma Özel Zararları
Beton santralinin kurulduğu kesmetaş köyü ve civarındaki tüm yerleşim alanlarının en az % 90 nı Antep fıstığı bahçesi olup, Antep fıstığı bahçelerine etkisi şu şekildedir.
1-Antep fıstığı, iklimsel değişimlere ve dış etkenlere karşı oldukça hassas, yapraklı ve gözenekli bir ağaç yapısına sahiptir. Beton santrallerinin bu ağaçlara verdiği zararlar doğrudan rekolteyi ve ağaç sağlığını tehdit eder.
2-Beton Santralden yayılan çimento ve agrega tozu rüzgârla fıstık ağaçlarının yaprakları üzerine yapışır. Bu toz, sabah çiyi veya hafif yağmurla birleştiğinde yaprak üzerinde sert, taşlaşmış bir tabaka oluşturur. Yaprakların gözenekleri (stoma) kapandığı için ağaç fotosentez yapamaz, solunum durur ve ağaç zamanla kurur.
3-Tozlaşma ve Döllenme Krizi: Antep fıstığı rüzgârla tozlaşan bir bitkidir. Bahar aylarındaki çiçeklenme döneminde havada yoğun çimento tozu bulunması, erkek çiçeklerden gelen polenlerin dişi çiçeklere ulaşmasını engeller veya polenlerin yapısını bozarak döllenmeyi imkânsız kılar. Bu durum doğrudan karagöz (meyve gözü) dökülmesine ve o yıl ürün alınamamasına yol açar.
4-Beton santrallerinin özellikle Antep fıstığı gibi stratejik ve hassas tarım ürünlerinin yetiştiği havzalara, rüzgar yönü ve mesafesi hesaplanmadan kurulması, hem bölge çiftçisinin geçim kaynağını yok etmekte hem de geri dönülmesi imkansız ekolojik hasarlar oluşturmaktadır. Bu tür tesislerin tarım arazilerinden uzak, endüstriyel bölgelerde ve kapalı devre filtreleme/arıtma sistemleriyle çalıştırılması yasal bir zorunluluk olmalıdır. Beton santralleri (hazır beton tesisleri), doğru planlanmadığında ve denetlenmediğinde insan sağlığı, tarım ve çevre üzerinde ciddi etkiler oluşturmaktadır.
Bu nedenle beton santralindeki bu olumsuz etkileri azaltmak için Özellikle tarım arazileri ve yerleşim yerlerinden en az 3000 metre (3.km) mesafede kurulması gerekir. Bu yasal bir zorunluluktur. Beton ruhsatı veren kurumların bu tür hususlara dikkat etmesi lazımdır. Beton santrallerinin yerleşim yerlerinden ve tarım arazilerinden uzak, il ve ilçelerin endüstriyel bölgelerinde ÇED raporları hazırlanmış ve kapalı devre filtreleme/arıtma sistemleriyle çalıştırılması gereklidir. Hatta 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu: Tarım arazilerine (özellikle mutlak, dikili veya özel ürün arazilerine) beton santrali kurulması kesinlikle yasaktır. Tarım arazilerinde sadece tarımsal amaçlı yapılaşmaya izin verilebilir. Ayrıca Antep fıstığı 3573 sayılı zeytin kanunun 2.maddesi uyarınca kanun kapsamındadır. Bu nedenle Antep fıstığı kesmek suçtur.
Beton santralleri: Gürültü ve toz emisyonu nedeniyle bu tesisler genellikle "Sanayi Alanı" veya "Konut Dışı Çalışma Alanı" (KDKÇA) olarak belirlenmiş imar bölgelerine yani il ve ilçelerin organize sanayi bölgelerinde kurulmak zorundadır. Yakınında konut varsa ÇED süreci çok daha katı kurallara tabidir.
Beton santralleri: Mutlak, sulu veya dikili tarım arazilerine kurulması kanunen yasaktır. "Marjinal Tarım Arazisi" sınıfındaki yerler için ise Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan (Toprak Koruma Kurulu izni) "tarım dışı kullanım" izni alınması şarttır.
Bizler Urfa ekoloji derneği olarak Yukarıda belirttiğimiz nedenlerden dolayı, kesmetaş mahallesinde kurulan beton santralinin başta insan sağlığı, bitki örtüsü ve eko sistem özerindeki olumsuz etkilerinden dolayı, çalışma ruhsatının derhal iptal edilerek, o bölgede yaşayan insanların sağlık güvenliği sağlanmalı, Antep fıstığı bahçelerine zarar vermeden çevre korunmalıdır. Bizler Urfa ekoloji derneği olarak, çevreyi, doğayı ve insan sağlığını tehdit edecek olan tüm yapılaşmaların karşısında olacağımızı, bu tür ekosistemi bozan endüstriyel inşalara karşı dik durup sonuna kadar mücadele edeceğiz. Buraya kadar gelerek bizlere destek sunan tüm köy sakinlerine teşekkür ediyor ve her zaman haksız ve hukuksuz tarım arazilerine tarımsal amaçlı yapılaşmaların dışındaki tüm inşalara karşı yanlarında olacağımızın sözünü vererek, başta köy halkı olmak özere bu tür doğa kıyımına karşı çıkan ve buraya gelen köy sakinlerine ve basına teşekkür ediyor saygılarımızı sunuyoruz. 04.06.2026
Urfa Ekoloji Koordinasyonu
