1992 yılında Birleşmiş Milletler (BM) kararı ile kabul edilen 3 Aralık Uluslararası Engelliler Günü'nü Türkiye'deki engelli yurttaşlar, ciddi sorunlar, eşitsiz ve ayrımcılığa uğrama koşullarında karşılıyor. Siyaset kurumu tarafından sadece seçimlerde hatırlanan ve çeşitli vaatlerle parti seçmeni haline getirilmeye çalışılan engelliler, Türkiye nüfusu içerisinde önemli bir yer tutuyor. Nüfusunun yüzde 12,29'unu engellilerin oluşturduğu Türkiye'de, yapılan hesaplamalara göre 8,5 milyon engelli yurttaş yaşıyor.
Engelli yurttaşların yaşadığı sorunlar
Türkiye İstatistik Kurumu ve Özürlüler İdaresi Başkanlığı'nın verilerine göre, Türkiye'de engelli bireyin yaşadığı sıkıntılar ve zorluklar hem aile hem de sosyal çevreden kaynaklanıyor. Araştırmaya göre, engellilerin yaşadığı en büyük sıkıntı ayrımcılığa uğrama olarak tespit edilirken, engelliler açısından işsizlik sorunu da yaşanan en önemli sorunların başında geliyor. Bununla birlikte temel insani hizmetler olan eğitim, sağlık, barınma, sosyal güvenlik, istihdam, fırsat eşitliği temelinde zaten her türlü eşitsizliğin yaşandığı Türkiye'de, engelliler daha fazla ayrımcılığa ve eşitsizliğe uğruyor.
Türkiye'de yaşayan engelli yurttaşlara eğitim verilmiyor
Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı tarafından 2002 yılında yapılan özürlüler araştırması bulgularına göre ise Türkiye'de yaşayan engelli nüfusun eğitim düzeyi düşük seviyede kendini gösteriyor. Araştırma sonuçlarına göre genel nüfusun yüzde 12,9'u okuma yazma bilmezken, engellilerde bu oran yüzde 36,3 yani normal nüfusun 3 katı düzeyinde hesaplandı. Yine engellilerde ilkokul ve öncesi eğitim düzeyine sahip olanların oranının ise yüzde 84 civarında olduğu hesaplanıyor.
Engelli yurttaşlar istihdam edilemiyor
Yine yapılan kimi araştırmalara göre her beş engelliden yalnızca biri, yani yüzde 21'i işgücü piyasasında yer almaktadır. Erkek engelliler için yüzde 32 olan istihdam edilme oranı, kadınlarda çok daha düşük düzeyde yaşanıyor. Hesaplara göre kadın engellilerin ancak yüzde 6,7'si istihdam ediliyor. Aynı araştırmanın sonuçlarına göre kentlerde yüzde 25 olan kırsal engelli istihdamı kırsal kesimlerde yüzde17'ye düşüyor. Araştırmaya göre engellilerin işgücüne katılma oranındaki düşüklüğünün nedeni ise; eğitimli ve bir meslek sahibi olmuş engelli kişi sayısının azlığı, toplumun engelli kişilere önyargılı bakışı, ulaşılabilirlik sorunları, işyerlerinde uygun ortamın yaratılamaması, işverenlere teşvik ve ceza uygulamasının etkin işlememesi olarak belirtilmekte.
3 milyon engelli sağlık güvencesinden yoksun
Türkiye'de engellilerin sağlık hizmetlerine bakıldığında ise engellilerin yüzde 60.2'sinin yani 5 milyon engellinin sosyal güvenlik hizmetlerinden faydalandığı görülüyor. Bunların yaklaşık 4,2 milyonunu süregelen hastalığı olanlar oluştururken, 800 bini ise ortopedik, görme, işitme, dil ve konuşma ile zihinsel engellilerden oluşuyor. Sosyal güvencesi olan 5 milyon engellinin yüzde 45'i kendi adına ve yüzde 55'i ise hak sahibi sıfatıyla sosyal güvenlik hizmetlerinden yararlanıyor. Bu verilere göre 3 milyondan fazla engelli herhangi bir sosyal güvenceye sahip olamadığı için sağlık hizmetlerine erişemiyor.
Ulaşım sorunu
Öte yandan özellikle görme engellilerinin yaşadığı en temel sorunların başında ulaşım sorunu geliyor. Özellikle büyükşehirlerde kaldırımlara görme engellilerin yolunu bulması için döşenen sarı şeritler kalitesiz malzemeden yapıldığı için çoğu kısa süre sonra bozuluyor. Ayrıca bu malzemeler naylondan yapıldığı içinde kışın buzlanıyor ve engelliler için hayati tehlike riski oluşturuyor. Yine kaldırımlara park eden araçlar, engellilerin önüne ciddi anlamda engel çıkarıyor. Ortopedik engelliler ile tekerlekli sandalye kullanan engelliler içinse toplu taşıma araçlarına binmek halen temel sorunlardan biri olmaya devam ediyor.
Dünya'da da durum farksız
UNESCO'nun araştırmalarına göre okul dışı kalan dünya çocuk nüfusunun yüzde 35'i engelli olarak hesaplanıyor. Engelli çocukların da ancak yüzde 2'sinden azı okula kaydolabiliyorken, Afrika'da engelli çocukların yüzde 90'dan fazlası okula gidemiyor. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) hesaplamalarına göre, bazı ülkelerde engellilerin yüzde 80'i işsiz.
Sadece 3 Aralık'ta hatırlanmak istenmiyoruz
Türkiye Kas Hastalıkları Derneği üyesi Gülizar Resuloğlu da Dünya Engelliler Günü'ne ilişkin olarak, "Bizler sadece bu günde gündeme gelmek istemiyoruz" dedi. Resuloğlu, kas hastalarının en temel ve acil ihtiyacı olan akülü sandalye ile görme engelliler için baston temin edilmesi çağrısında bulundu. Türkiye genellindeki engellilerin genel olarak ekonomik anlamda ciddi sorunlar yaşadığını dile getiren Resuloğlu, kas hastalarının tekerlekli sandalye için önceden 2 bin 250 TL ödeme yapmaları gerektiğine işaret etti. (diha)
